Gesty i postawy podczas liturgii
Znak krzyża
Jest to główny gest liturgiczny. Wyraża odkupienie, jest znakiem wiary, przypomina, że chrześcijanin ma krzyżować
z Chrystusem siebie samego i naśladować Go w Jego bolesnej drodze. Jest to znak naszego zbawienia, więc powinniśmy
czynić znak krzyża, wyraźnie, nie wstydząc się. Krzyż czyniony podczas błogosławieństwa jest znakiem, który
przyjmujemy w naszej codzienności.
Bicie się w piersi
Typowy wyraz usposobienia pokutnego. Ponieważ serce uchodziło, m.in. za źródło i siedlisko grzechu, dlatego bicie
się w piersi uważano za widzialny znak poczucia grzeszności, żalu, skruchy i szczerego wyznania grzechów.
Małe znaki krzyża
Robimy takie znaki kciukiem na czole, ustach, sercu przed czytaniem Ewangelii. Jest to znak, że chcemy te słowa
zapamiętać, wypowiedzieć ustami i zachować w sercu.
Znak pokoju
Istniał od samego początku. Oznaczał on miłość nadprzyrodzoną, braterstwo, pokój i pojednanie. Jedność z braćmi
jest równocześnie jednością z Ciałem Mistycznym Chrystusa. Znak przekazujemy najbliżej stojącym poprzez podanie
dłoni.
Postawa siedząca
Zwyczaj siedzenia podczas czytań mszalnych (z wyjątkiem Ewangelii) i homilii sięga początków chrześcijaństwa.
Jest to postawa słuchającego ucznia. Nie oznacza ona odpoczynku, ale ma ułatwić skupienie i przyjęcie słowa, ma
sprzyjać rozważaniu i kontemplacji.
Postawa stojąca
Jest ona wyrazem uszanowania. Na widok osób starszych czy wyższych urzędem przybiera się postawę stojącą. W
liturgii postawa stojąca jest zewnętrznym znakiem głębokiego uszanowania dla Boga, naszego najwyższego Pana.
Dlatego właśnie stoimy podczas Ewangelii, która jest słowem Chrystusa i Jego symbolem. Dlatego także kapłan stoi
podczas sprawowania wszystkich czynności liturgicznych. Postawa stojąca oznacza również aktywną postawę człowieka
gotowego do czynu. Jest to jednocześnie postawa dziękczynienia i oczekiwania zmartwychwstania. W starożytności
chrześcijańskiej postawa stojąca była nakazana w niedziele oraz w okresie wielkanocnym. Przez cały okres
wielkanocny nie wolno było w czasie liturgii klękać.
Postawa klęcząca
Zarówno klęczenie jak i przyklękanie zostało zaczerpnięte z religii pogańskich. W chrześcijaństwie ta postawa
była początkowo postawą uwielbienia. Od III w. zaczęła ona nabierać charakteru pokutnego i błagalnego.
Związała się z okresem Wielkiego Postu stając się również postawą pokory, uznania Boga za jedynego Pana
. Od XI w., w związku z rozwojem kultu Eucharystii, klęczenie przyjęło ponownie charakter uwielbienia.
Pokłon
Pokłon względnie ukłon jest charakterystyczny dla liturgii Kościołów Wschodnich. W liturgii rzymskiej
oznacza bądź szacunek, bądź usposobienie pokutne. Jest wyrazem czci, adoracji lub pokory.
Kroczenie w procesji
Procesja to akt czci Boga, w czasie którego następuje modlitewne przejście wiernych. Procesja jest celebracją
tajemnic Chrystusa przez Kościół pielgrzymujący ku wieczności. W IV wieku wprowadzono we Mszy św. procesje na
wejście, z darami ofiarnymi oraz komunijną. Istnieją procesje o różnym charakterze: radosne, błagalne, żałobne.
Padanie na twarz
Ta szczególna postawa jest wyrazem głębokiej adoracji i pokory. Gest ten w tradycji wyrażał zawsze pobożność
prywatną. W naszej liturgii ma ona miejsce tylko w czasie święceń diakonatu, prezbiteratu, konsekracji biskupiej,
także w Wielki Piątek.
Rozkładanie rąk
Ręce rozłożone i skierowane ku górze oznaczają obecność Boga i bezradność stojącego przed Nim człowieka, który
z ufnością zwraca się do Niego, wyczekując Jego łaski. Może dopatrywać się też łączności z Chrystusem ukrzyżowanym.
W czasie Eucharystii takie gesty widzimy podczas kolekty, modlitwy nad darami, modlitwy eucharystycznej, Ojcze
nasz i modlitwy po Komunii św.
Gest złożonych rąk
Złożone ręce uczą konieczności codziennego oddawania się Bogu i stale przypominają, że przyjdzie taki czas,
kiedy oddamy się sprawiedliwości Bożej i Jego miłosierdziu.
Obmycie rąk
Dawniej miało przede wszystkim znaczenie praktyczne. Od Xi w. dołączona został modlitwa, która mówi o moralnym
oczyszczeniu się przed sprawowaniem Najświętszej Ofiary. Przypomina o ludzkiej małości i grzeszności w stosunku
do Boga. Wiernym ten gest przypomina chrzest odradzający do nowego życia i jednanie się z Kościołem i Bogiem w
sakramencie pokuty i pojednania.
